صنعت کاغذ در کانادا
به گزارش موج ، صنايع كاغذ سازي از ديرباز مورد توجه دول و ملل متمدن جهان قرار داشته است. اما اين صنعت در اواخر هزاره دوم از دوران طفوليت خارج شده و به جهان مدرن پيوست.
هدف اين صنعت تبديل سلولز طبيعي گياهان به خمير كاغذ و توليد محصولات كاغذي از آن است.مواد اوليه كارخانه هاي توليد كاغذ، چوب درختان جنگلي است. در ايالات متحده كه بزرگترين توليد كننده كاغذ در جهان است، روزانه هزاران درخت قطور، قرباني جاه طلبي بشر براي مكتوب كردن دانسته هايش مي شود.
در حدود 95 درصد فيبر چوبي مورد نياز كارخانه هاي كاغذ سازي ايالات متحده از جنگل هاي كانادا تامين مي شود. مابقي نياز كارخانه ها نيز از محل كاغذهاي بازيافت شده و جنگل هاي بومي تهيه مي گردد. ابتدا چوب در دستگاه هاي خردكن مكانيكي و يا در ديگهاي بزرگ تحت واكنش هاي شيميايي به فيبر هاي سلولز تبديل مي شود. سپس فيبرهاي سلولزي با آب تحت فشار و حرارت زياد مخلوط مي شود. اين روش توليد كاغذ كه شالوده اصلي صنعت كاغذ سازي است در حدود 2 هزار سال پيش در چين رايج بوده و در قرن 12 ميلادي توسط مسلمانان وارد اسپانيا شد.
امروز ماشين هاي صنعتي با سرعتي حيرت آور چوب جنگل ها را مي بلعند و از سوي ديگر ميليون ها تن كاغذ توليد مي كنند. كاغذ توليد شده در بخش هاي آموزشي، اداري، ارتباطات، صنايع بسته بندي و فروشگاه ها آنچنان مصرفي دارد كه همواره تقاضا از توليد و عرضه يك قدم پيش است. كانادا پس از ايالات متحده، بزرگترين توليد كننده كاغذ جهان است و در زمينه توليد خمير كاغذ و صادرات كاغذ، رتبه نخست جهان را در اختيار دارد.
كانادا 140 كارخانه توليد خمير كاغذ و كاغذ سازي در اختيار دارد و ده ها كارگاه كوچك و بزرگ ديگر صنايع كاغذ سازي اين كشورها را حمايت مي كنند.صنايع كاغذ سازي بين سال هاي 1985 تا 1990 در حدود 14 ميليارد دلار در سال براي كانادايي ها درآمد داشت و 3 درصد توليد ناخالص داخلي آنها را تشكيل مي داد. كاغذ در آن سال ها مكمل بزرگي براي صادرات كانادا به شمار مي آمد و در حدود 9 درصد صادرات اين كشور را به خود اختصاص داده بود.
كانادا در سال 1990 موفق به كسب درآمد 11 ميليارد دلاري از محل فروش كاغذ و خمير كاغذ گرديد كه تا آن زمان بي سابقه بوده است. كاغذ و صنايع وابسته به آن بخش بزرگي از صنعت كانادا را در بر مي گيرد. در حدود 85 هزار نيروي كار بومي و مهاجر در كارخانه هاي توليد خمير كاغذ و كاغذ سازي مشغول به كار مي باشند كه حقوقي معادل 8/2 ميليارد دلار در سال دريافت مي كنند.
پس مي توان گفت صنايع كاغذ سازي خود به تنهايي بخش بزرگي از نيروي كار كانادا را از بي كاري نجات داده و با حقوقي مناسب به خود مشغول كرده است. صاحبان صنايع كاغذ سازي كانادا نيز از اوضاع بازار بسيار راضي هستند، چراكه سالانه در حدود 6 ميليارد دلار سود نصيب آنها مي شود. صنايع كاغذ سازي در فعال سازي بخش هاي مختلف اقتصاد كانادا نيز نقش بزرگي دارد، بطوري كه از ابتدا تا انتهاي فرايند توليد كاغذ، ارزي معادل 8 ميليارد دلار در بخش هاي مختلف مانند جنگل داري، كارگاه هاي توليد ماشين آلات صنعتي، بخش خدمات و ... به گردش درمي آيد.اولين كارخانه توليد كاغذ در كانادا در سال 1805 در شهر سينت اندرو توسط دو شركت انگليسي افتتاح شد.
توليد اين كارخانه شامل كاغذ دفتري و بسته بندي بود كه در بازار رو به رشد شهرهاي نوپاي كانادا همچون مونترال و كبك به فروش مي رسيد. كارخانه ها در ابتدا در كنار رودها بنا مي شدند چراكه توليد خمير كاغذ، آب بسيار زيادي نياز داشت و نيروي آب جاري براي به حركت درآوردن ماشين ها ضروري بود.
همچنين راه هاي آبي در آن روزگار نقش كليدي در حمل مواد اوليه ( تنه درختان ) و انتقال محصول نهايي به بازارها داشتند.طي قرن نوزدهم كارگاه ها و كارخانه هاي كاغذ سازي متعددي در كانادا بنا شد كه محصولات آنها جهت تامين نياز رو به رشد داخلي در بازارهاي بومي به فروش مي رسيد. در اواخر قرن نوزدهم و با ورود جهان به دنياي مدرن و آغاز عصر جديدي در تجارت و صادرات، صنايع بسته بندي اهميت و ضرورت خود را بيش از پيش نشان داد.
در پي افزايش ناگهاني تقاضاي بازار جهاني براي كاغذ بسته بندي، ده ها كارگاه و كارخانه جديد در كانادا افتتاح شد و بيشتر اين آنها به مرحله سودآوري رسيدند
گزارش موج ، در بسياري از كشورهاي جهان، پنبه و كتان منابع اصلي تامين فيبر سلولزي مورد نياز صنعت كاغذ سازي است.
اما پس از كشف روشي صنعتي براي توليد كاغذ از ساقه قطور درختان براي توليد خمير كاغذ كه در دهه 1840 به وقوع پيوست، صنايع كاغذ سازي كانادا به لطف جنگل هاي وسيع اين كشور به يكباره اوج گرفت ودر زمره چند كشور برتر جهان قرار گرفت. الكساندر بانتين كسي كه اولين كارخانه توليد خمير كاغذ از چوب درختان جنگلي در كانادا را افتتاح كرد همواره مورد ستايش و احترام كانادايي ها قرار دارد.
چوب درختان جنگلي در كارخانه وي براي اولين بار جهت توليد كاغذ مورد استفاده قرار گرفتند. زمان دقيق تاسيس كارخانه بانتين براي ما نامعلوم است. اما آنچه از تاريخ اين كارخانه مسلم است، خريداري دو ماشين خردكن بزرگ توسط بانتين از يك شركت آلماني در سال 1869 مي باشد.اولين كارخانه توليد خمير كاغذ از طريق واكنش هاي شيميايي در آمريكاي شمالي در سال 1864 در شهر كبك كانادا افتتاح شد.
مجري اصلي اين طرح شخصي اسكاتلندي به نام جان تامسون بود. وي كه در كارخانه هاي سينت جان و نيو برانسويك تجربه هاي گران بهايي در اختيار داشت، در سال 1864 براي اولين بار اقدام به آزمايش واكنش هاي شيميايي در فرايند توليد خمير كاغذ كرد و به نتايج فوق العاده اي دست يافت. وي ابتدا چوب را در دماي بسيار بالا و تحت فشار جوشاند و در سپس تحت همان شرائط سودا ( كربنات سديم ) به آن افزود.
آنچه از اين واكنش شيميايي حاصل گشت، خميري همچون خمير كاغذ اما چركتر و تيره تر بود. وي سپس آن را وارد ظرف هاي مخصوص شست و شو كرد و ناخالصي هاي آن را زدود. سرانجام خمير حاصل را به لايه هاي نازك فيبر سلولزي تبديل كرد. پس از موفقيت جان تامسون، افق هاي جديدي بر صنايع كاغذ سازي جهان گسترده شد و منابع محدود پنبه و كتان جاي خود را به چوب ميليون ها درخت جنگلي دادند.
با ورود چوب هاي جنگلي به صنعت كاغذ سازي، ظرفيت توليد كارخانه ها به شدت افزايش يافت و صنعت كاغذ سازي وارد عصر جديدي گرديد.دو رويداد مهم كه به فاصله بسيار كمي از يكديگر به وقوع پيوستند، صنعت كاغذ سازي كانادا را در رديف برترين كاغذ سازان جهان قرار داد. اعلام قانون منع خروج خمير كاغذ از مرزهاي جنوبي توسط دولت هاي محلي و استاني و مبارزه جدي با قاچاق آن در اواخر دهه 1890 و در اوايل دهه 1900 اولين رويداد تاريخي صنعت كاغذ سازي كانادا است. پس از اين اقدام دولت، كارگاه ها و كارخانه هاي بومي كانادا رونق يافته و با حمايت دولت و سرمايه گذاران بخش خصوصي مجهز به ماشين آلات صنعتي به روز جهان شدند.دومين رويداد مهم در صنعت كاغذ سازي كانادا زماني حادث شد كه ايالات متحده قانون تعرفه گمركي كاغذ توليد شده توسط كانادا را لغو كرد.
در پي اين اقدام ايالات متحده، محصولات كاغذي كانادا براي اولين بار بطور مستقل وارد بازارهاي جهاني شد. حال ديگر كانادايي ها بدون واسطه مي توانستند محصولات خود را در بازارهاي جهاني به فروش برسانند. پس از آن بخش خصوصي به سود آوري صنعت كاغذ سازي در كانادا واقف شد و با تمام قوا در بخش هاي مختلف صنايع كاغذ سازي كانادا سرمايه گذاري كرد. صنايع كاغذ سازي كانادا پس از رهايي از تعرفه گمركي ايالات متحده به پيشرفت هاي بسيار بزرگي دست يافت بطوري كه در پايان جنگ جهاني اول، كانادا بزرگترين توليد كننده خمير كاغذ و كاغذ در جهان لغب گرفت.
صنعت كاغذ سازي كانادا در طول تاريخ فعاليت خود هرگز دچار بحران هاي جدي نشده و در هر دهه شاهد پيشرفت هاي قابل ملاحظه بوده است. بيشترين نرخ پيشرفت قبل از دهه 1950 در دهه 1920 اتفاق افتاده است. در آن سال ها صنايع كاغذ سازي كانادا دوران بلوغ خود را آغاز كرده و محصولات كاغذي كانادا به بيشتر بازارهاي بزرگ جهان راه يافته بود.
منطقه شمال غربي و بخصوص آنتاريو، سينت مائوريس، اوتاوا و لاك سينت جين از بيشترين نرخ رشد در آن سال ها برخوردار بوده اند. با كشف الكتريسيته در ايالات متحده و ورود سريع آن به كانادا، ديگر نيازي به احداث كارخانه ها در مجاورت رودهاي طغيان گر نبود. نيروي الكتريكي كه موتور ماشين آلات سنگين كاغذ سازي را به آساني به راه مي انداخت، همچون معجزه اي بزرگ امكان افتتاح كارخانه در مناطق جنگلي شمال كانادا را فراهم كرد. احداث كارخانه هاي كاغذ سازي در شمال كانادا، موجب شكل گيري شهرهاي بزرگ در اين منطقه شد.
كنورا از جمله شهرهاي شمالي كانادا است كه در پي افتتاح كارخانه هاي كاغذ سازي در منطقه آنتاريو بنا گرديد. پيشرفت صنايع كاغذ سازي كانادا حتي در زمان بحران عظيم اقتصادي كه در دهه 1930 گريبان گير اقتصاد جهان و بخصوص اقتصاد ايالات متحده شده بود، همچنان ادامه داشت و با اينكه بسياري از كارخانه هاي آمريكايي در سكوت مطلق به سر مي بردند، كارگاه ها و كارخانه هاي كاغذ سازي كانادا پر سر و صدا تر از هميشه به كار خود ادامه مي دادند.جنگ جهاني دوم با تمام مصيبت ها و ناكامي هايش براي اروپا و آفريقا، براي صنعت كاغذ سازي كانادا فرصت بسيار مناسبي بود تا فاصله خود با رقباي جهانيش را بيش از پيش كند. و البته كانادايي ها هم قدر اين فرصت را دانستند و با فروش ميليون ها تن كاغذ به كشورهاي در حال جنگ، به اوج شكوفايي رسيدند. تا قبل از جنگ جهاني دوم، آمريكا تنها مصرف كننده عمده محصولات كاغذي كانادا بود. اما هنگامي كه ده ها كارخانه كاغذ سازي اروپا طعمه حريق جنگ شدند، محصولات كاغذي كانادا به بازار بزرگ اروپا راه يافت و به سرعت بازار اروپا را بدست آورد. پيشرفت صنعت كاغذ سازي از اواخر دهه 1940 تا اواخر دهه 1950 با سرعتي سرسام آور ادامه داشت و در اين سال ها كانادايي ها از فروش كاغذ به كشورهاي در حال جنگ به ميليون ها دلار سود دست يافتند.
وقتي كشورهاي بزرگ جهان و بخصوص اروپايي ها دست از درگيري و جنگ افروزي بر داشتند، نياز خود را تنها در يك چيز مي ديدند و آن ترويج تحصيل و علم بود. وقتي ايالات متحده با چند بمب كوچك پيروز بزرگترين جنگ تاريخ شد، علم قدرت خود را به جهانيان معرفي كرد. حال آنكه تحصيل علم بدون كاغذ امكان پذير نيست.
پس بازار كاغذ يكبار ديگر دوچار تحول و پيشرفت شد. اين بار تقاضا و نرخ رشد آن حتي از دهه 1920 هم فراتر رفت. دهه 1960 براي بسياري از كشورهاي جهان روزگار سخت و مصيبت باري را رقم زد، حال آنكه كانادايي ها خود را در برابر ميليون ها دلار سود مي ديدند و از شمردن خرمن پول هايشان به سطوح آمده بودند
به گزارش موج ، بين سال هاي 1965 و 1970 ميلادي 16 كارخانه جديد كاغذ سازي در كانادا افتتاح گرديد. بسياري ازجنگل ها و مراتع اروپا در آتش جنگ جهاني دوم نابود شده بودند و اگر كسي در اروپا به فكر توليد كاغذ هم مي افتاد باز با مشكل روبرو بود. صدور خمير كاغذ به عنوان مواد خام اولين كارخانه هاي كاغذ سازي اروپا كه پس از جنگ به راه افتاده بودند، از ديگر منابع بزرگ درآمد كانادايي ها در دهه 1960 مي باشد.دهه 1970 بر خلاف سال هاي گذشته چيزي براي صنعت كاغذ سازي كانادا به ارمغان نياورد.
بسياري از كشورهاي آسيب ديده از جنگ جهاني دوم، خود را به مرحله توليد رسانده بودند. صنايع اروپايي و شرقي يكبار ديگر در برابر صنعت كاغذ سازي كانادا قدرت يافته بودند و بازار كاغذ جهان نيز اشباع گرديده بود. اما با اين حال هيچ خطري صنايع كاغذ سازي كانادا را تحديد نمي كرد و كارخانه هاي كاغذ سازي كانادا همچون گذشته به كار خود ادامه مي دانند.اين توقف چند ساله ديري نيانجاميد و در اواخر دهه 1970 با كاهش ارزش دلار كانادا در برابر ارزهاي اروپايي، صنايع كاغذ سازي كانادا يكبار ديگر اوج گرفت.دهه 1980 سخت ترين روزهاي صنايع كاغذ سازي كانادا را به همراه داشت. در اوايل اين دهه تقاضاي جهاني بطور ناگهاني دچار كاهش شديد شد. رقبا خود را به كانادايي ها رسانده بودند و مصرف كاغذ در بازارهاي جهاني به ميزان قابل ملاحظه اي كاهش يافته بود.
بحران هاي اقتصادي كه در اين دهه گريبان گير كانادا شده بودند از ديگر مشكلات صنايع كاغذ سازي كانادا در دهه 1980 بود. گمان پيروزي رقبا بر صنايع كاغذ سازي كانادا ميل و علاقه سرمايه گذاران خارجي و بخش خصوصي براي شركت در طرح هاي توليد وصدور كاغذ در كانادا را بسيار كاهش داده بود و صنعت كاغذ سازي اين كشور دوچار بحران گرديده بود.كانادا 50 سال برترين توليد كننده كاغذ در جهان بود و 40 درصد كاغذ مورد نياز روزنامه هاي جهان را توليد مي كرد. توليد 37 درصد خمير كاغذ جهان در انحصار كانادا بود و 23 درصد توليد كاغذ بسته بندي جهان در اختيار كانادا قرار داشت.
اما دهه 1990 پاياني بود بر حكومت مطلق كانادا بر صنعت كاغذ سازي جهان.پس از دهه 1980 كانادا ديگر تنها قدرت صنايع كاغذ سازي جهان نبود و رقبا خود را به كانادا نزديك كرده بودند. در حال حاضر 79 درصد توليد كانادا به بازارهاي جهاني صادر مي شود و 21 درصد مابقي در بازار داخلي به مصرف ميرسد.
بزرگترين مصرف كننده كاغذ كانادا طي سال هاي متمادي ايالات متحده بوده است. هم اكنون نيز 52 درصد توليد كانادا به ايالات متحده صادر مي شود. اروپاي غربي و ژاپن به ترتيب با دريافت 12 و 5 درصد توليد كانادا از ديگر مصرف كنندگان بزرگ كاغذ كانادا به شمار مي آيند. سهم ساير كشورهاي جهان از كاغذ كانادا 10 درصد مي باشد. كاغذ روزنامه و خمير كاغذ در حدود 87 درصد كاغذ صادراتي كانادا را تشكيل مي دهند و سال ها است كه كانادا در زمينه توليد و صدور خمير كاغذ رتبه نخست جهان را در اختيار دارد.
در حالي كه بسياري از كاغذهاي متداول در بازار جهاني مشمول تعرفه هاي گمركي سنگين مي باشند، كاغذ روزنامه و خمير كاغذ همچنان معاف از تعرفه هاي گمركي سنگين هستند و به همين دليل هر ساله سود كلاني را نصيب كانادا مي كنند.
البته كانادا در بخش توليد ساير انواع كاغذ نيز بسيار فعال است و بخش بزرگي از بازار كاغذهاي گلاسه جهان را در اختيار دارد.هر سال در حدود 90 ميليون درخت بالغ قرباني صنايع كاغذ سازي جهان مي شود كه اسپروس، صنوبر و كاج 90 درصد آنها را تشكيل مي دهند. در 20 سال گذشته بسياري از جنگل هاي جهان به دست صنعت كاغذ سازي نابود شده است. نابودي جنگل ها و مراتع در سال هاي اخير توجه بسياري از سازمان هاي زيست محيطي و دولت كانادا را به خود جلب كرده است و دولت براي جلوگيري از نابودي جنگل ها برنامه هاي متنوعي را به اجرا گذارده است.35 درصد چوب مورد نياز توليد كاغذ در كانادا از جنگل هاي كبك تامين مي شود.
جنگل هاي آنتاريو نيز 25 درصد چوب مورد نياز كارخانه ها را تامين مي كنند. 40 درصد ديگر نيز از ساير مناطق كانادا تامين مي گردد. بيشتر كارخانه ها نيز در دل جنگل هاي انبوه يعني جايي كه دست رسي آسان به چوب وجود دارد بنا شده اند. در حدود 70 درصد كارخانه هايي كه در كانادا به توليد كاغذ و محصولات وابسته به آن مشغول هستند، تحت نظارت دولت و بخش خصوصي بومي مي باشد.
23 درصد كارخانه هاي كاغذ سازي فعال در كانادا مطعلق به دولت و يا سرمايه گذاران امريكايي است و مالكيت تنها 7 درصد از كارخانه هاي كاغذ سازي كانادا در اختيار ديگر ملل جهان است.آبيتيبي كانسوليديتد، صنايع بريتيش كولومبيا فارست، صنايع كانادين فارست، گروه سي آي پي، گروه كانسوليديتد باثورست، گروه توليد كاغذ و خمير كاغذ دومتار، صنايع جنگلي گريت ليكس، گروه كروگر، گروه مكميلان بلودل و گروه ريپاپ اينترپرايسس از بزرگترين كارخانه هاي كاغذ سازي كانادا هستند.كشور هاي صاحب سبك در صنعت كاغذ سازي جهان همچون آمريكا، كانادا، ژاپن و اروپايي ها در زمينه همكاري هاي دوجانبه و تبادل اطلاعات بسيار فعالند.
هم اكنون در بسياري از كارخانه هاي كاغذ سازي اين كشورها تكنولوژي واحدي وجود دارد كه حاصل مبادله اطلاعات و تجربه سال ها فعاليت است.كانادا در ميان كشورهاي صاحب سبك در صنعت كاغذ سازي بسيار فعال بوده و همواره يافته هاي خود را در اختيار ديگر رقبا قرار داده است.
كارخانه هاي كانادايي نيز نسبت به ديگر كارخانه هاي جهان از روابط عمومي بهتري برخوردار هستند. در سال هاي اخير برنامه هاي تحقيقاتي متعددي از سوي دانشمندان كانادايي در زمينه توليد كاغذ به عمل آمده كه نتايج اين تحقيقات در اختيار رقباي غير كانادايي نيز قرار گرفته است. مسائل زيست محيطي و آسيب شناسي جنگل ها از مهم ترين بخش هاي اين تحقيقات مي باشند. صنعت كاغذ سازي به شدت موجب آلودگي هوا و آب مي شود.
هم اكنون صنايع كاغذ سازي آلودگي هاي جبران ناپذيري در جهان به وجود آورده است كه براي جبران ان بايد سالانه 100 الي 150 مييون دلار هزينه شود. بخارهاي سمي ناشي از كارخانه هاي كاغذ سازي در سال هاي اخير بسيار كمتر شده و ضايعات و تفاله جامد كارخانه ها نيز 90 درصد نسبت به سال هاي دور كاهش يافته است.
همچنين اكسيژن مورد نياز براي تهيه خمير كاغذ و توليد كاغذ در پي يافته هاي گروه هاي پژوهشي كانادايي به ميزان قابل توجه 72درصد كاهش يافته است.
